બાજ અને કાચબો

ઘણાં વરસ પહેલાં દરિયા કિનરો કેટલાયે કાચબા રહેતા હતા. કાચબા મન થાય ત્યારે પાણીમાંથી બહાર નીકળી કિનારે ફરતાં. એક દિવસ આકાશમાં ઊડતા એક બાજે કિનારે ફરતા કાચબા જોયા.

તે સડસડાટ નીચે આવ્યો. તેણે એક કાચબાને પોતાના પંજામાં પકડયો. તેને દૂર લઈ જઈ મારીને ખાઈ ગયો. તે આ રીતે રોજ એક કાચબો ઉઠાવીને ખાઈ જતો.

એક ઘરડા કાચબાને આની જાણ થઈ. તેને ભારે ચિંતા થઈ. જો બાજ આ રીતે રોજ એક કાચબો ખાઈ જશે તો અમારા માંથી કોઈ બચશે નહિ. બચવા માટે કંઈક ઉપાય શોધવો પડશે. એણે બચેલા કાચબા ઓની એક સભા બોલાવી અને બધાને પૂછયું,તમારે બચવું છે ?કે બાજના હાથે મરવું છે ?

બધા કાચબા બોલ્યા, અમારે જીવવું છે તમે જ કંઈક રસ્તો બતાવો. ઘરડા કાચબાએ કહ્યું,જેમ હું કહું તેમ કરશો તો બચી જશો. અમારો જીવ બચાવવા અમે ગમે તે કરવા તૈયાર છીએ. બધા કાચબા ઓએ કહ્યું.

ઘરડા કાચબાએ બધાને સુચના આપી,કાલે બાજને જુઓ કે તરત બધાએ પાણીમાં ડૂબકી મારી સંતાઈ રહેવાનું. શું ઊંચા પથ્થર ઉપર બેસીને તમારા સૌનું ધ્યાન રાખીશ. હું ફરી બોલાવું નહીં ત્યાં સુધી કોઈએ બહાર નીકળવાનું નથી.

બીજે દિવસે રોજની જેમ બાજ કાચબા પકડવા દરિયા કિનારે ઊડતો આવ્યો. કાચબાઓએ તેને દૂરથી આવતો જોયો કે તરત દરિયાના પાણીમાં ગરક થઈ ગયા.

એક અભિમાની કાચબાએ ઘરડા કાચબાની સલાહ ન માની તે કિનારે જ રહ્યો. બાજે તેને પોતાના અણીદાર પંજાથી પકડી ઊંચકી લીધો. દૂર એક સૂકા ઝાડની ડાળીએ જઈ બેઠો.

ઘરડા કાચબાએ તે જોયું. ઝડપથી તે બાજ પાસે પહોંચી ગયો ને વિનંતી કરતા બોલ્યો, ઓ પંખીરાજ, તમે મારાં બધાં સગાઓને મારી નાખ્યા. હવે હું એકલો જ બચ્યો છું મારે તમારી સાથે એક શરત લગાવવી છે.

બાજે પૂછયું, શેની શરત ?કાચબો કહે, જો તમે શરતમાં હારી જાવ તો પછી કયારેય આ કિનારે આવી કોઈ કાચબાને મારી ખાશો નહીં.

બાજે કાચબાને પૂછયું,પણ હું જીતું તો ?ઘરડાં કાચબાએ કહ્યું, તો સૌથી પહેલાં મને ખાજો. મેં બીજા હજારો કાચબાઓ એક જગ્યાએ સંતાડયા છે. તે પણ તમને બતાવી દઈશ.

બાજ લલચાયો ને બોલ્યો, હજારો કાચબા? બોલ તારી શરત શી છે? આપણે દોડવાની હીરફાઈ કરીએ. હું દરિયામાં તરીશ, તમે આકાશમાં ઊડજો. અઠવાડિયા પછી આપણી હરીફાઈ શરૂ થશે. કાચબાએ બાજને સમજાવ્યું.

લાલચુ બાજ તરત બોલ્યો, મને તારી બધી શરત મંજૂર છે. હું અઠવાડિયા પછી પાછો આવીશ. જીતવાના પૂરા વિશ્વાસ સાથે બાજ ત્યાંથી ઊડી જતો રહ્યો. જેવો બાજ ગયો કે ઘરડા કાચબાએ બાકીના બધાને કાચબાને પાણી માંથી બહાર બોલાવ્યા ને બધાને કહ્યું, હું જેમ કહું તેમ કરજો.તમે બધા પાણીમાં દૂર સુધી અંદર ને અંદર થોડાક અંતરે તરતા રહેજો.તમારા ઉપરથી બાજ ઊડતું દેખાય કે તરત પાણી માંથી ગરદન બહાર કાઢી બાજને દેખાડીને પાણીની અંદર પાછા છુપાઈ જજો.

એક અઠવાડિયા પછી બાજ આવ્યો બોલો કાચબાભાઈ તમારી શી શરત છે ? હું તૈયાર છું. કાચબાએ કહ્યું, સામેના કિનારે પથ્થરો દેખાય છે તેને અડીને આપણા બેમાંથી જે વહેલો પાછો આવી જાય એ જીત્યો કહેવાય.

બાજે કહ્યું, બસ ! આવી મામુલી શરત ! હું તૈયાર છું. તું તૈયાર છે ?કાચબો બોલ્યો, હા, હું પણ તૈયાર છું. કાચબાની અને બાજની દોડ હરીફાઈ શરૂ થઈ. બાજ આકાશમાં ઊડવા માંડયો ઘરડો કાચબો પાણીમાં પડયો.બાજની નજર ચૂકવીને ઘરડો કાચબો પાણીમાંથી નીકળી પાછો કિનારે બેસી ગયો.

નીચે બધાં કાચબાઓ સૂચના મુજબ પાણીમાં એક સીધી રેખામાં સંતાઈ ગયા. ઉપર ઊડતા બાજે નજર કરી તો કાચબાને તો પોતાનાથી ઘણે દૂર આગળ ભાગતો જોયો.બાજે પોતાની ઝડપ વધારી. ફરી નીચે જોયું તો કાચબો તો આગળ ને આગળ દેખાયો. બાજ પથ્થરને અડીને પાછો આવી ગયો. ઘરડો કાચબો તેની પાસે આવીને બોલ્યો,પધારો,બાજરાજ હું તમારી પહેલા આવી ગયો છું. હું શરત જીતી ગયો.

આખરે બાજે પોતાની હાર માની લીધી. બાજે ઘરડા કાચબાને કહ્યું, કાચબાભાઈ, તમે જીત્યા ! હવે જીંદગીમાં હું કયારેય કાચબાનું ભોજન કરીશ નહીં. પોતાના વચન પ્રમાણે તે હંમેશા માટે ત્યાંથી જતો રહ્યો. બધા કાચબાઓએ ઘરડાં કાચબાનો આભાર માન્યો.